Wystawy

Strona główna  |  Zwiedzającym  >  Wystawy  >  PRAEMIANDO INCITAT. Order Świętego Stanisława

PRAEMIANDO INCITAT. Order Świętego Stanisława

16 February–8 May 2016
Palace of the Grand Dukes of Lithuania

Gallery

W 1765 roku ostatni król polski i wielki książę litewski Stanisław August Poniatowski ustanowił Order Świętego Stanisława – swojego osobistego patrona, a zarazem patrona całego federacyjnego państwa złożonego z Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Wydarzenie to dało początek systemowi orderowemu dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Na barwy orderu wybrano kolory czerwony i biały, a jego dewiza brzmiała „Praemiando incitat” [Nagradzając zachęca]. W latach 1765–1795 Order Świętego Stanisława otrzymało co najmniej 525 przedstawicieli magnaterii, szlachty i duchowieństwa, ściśle związanych z Wielkim Księstwem Litewskim.

W roku 2015 uczczono 250. rocznicę ustanowienia Orderu Świętego Stanisława. Z tej okazji trzy placówki muzealne mieszczące się w historycznych rezydencjach władców Polski i Litwy zorganizowały szczególną wystawę, kolejno prezentowaną w trzech stolicach dawnej Rzeczypospolitej – Warszawie, Krakowie i Wilnie; w 2016 roku wystawa została zaprezentowana w Muzeum Narodowym – Pałacu Wielkich Książąt Litewskich w Wilnie.

Najwięcej uwagi na wystawie poświęcono okresowi 1765–1795, gdy order był także wysokim odznaczeniem państwowym Litwy. Na początku ekspozycji ukazano tradycję kultu św. Stanisława, którą ilustrują obrazy Szymona Czechowicza, Franciszka Smuglewicza i Jozefa Peszki. Dalej przedstawiono historię ustanowienia Orderu Świętego Stanisława. Osobne działy poświęcono znakom orderu z końca XVIII wieku oraz echom funkcjonowania tego odznaczenia w ówczesnej prasie. Podczas zwiedzania warto zwrócić uwagę, w jaki sposób kawalerowie orderu używali jego atrybutów jako znaków zaszczytnych lub wyznaczników statusu. Układ eksponatów oraz sposob ich zgrupowania ma unaocznić, że Order Świętego Stanisława otrzymywały zarówno osoby świeckie, jak i duchowne. Na końcu ekspozycji pokrótce przedstawiono losy orderu w XIX i na początku XX wieku.

Na wileńskiej wystawie poświęconej Orderowi Świętego Stanisława wystawiono ogółem około 150 eksponatów. Zgromadzono wiele znaków orderowych – krzyże, miniatury, wstęgi, gwiazdy. Na szczególną uwagę zasługuje krzyż Orderu Świętego Stanisława po kasztelanie mińskim Michale Obuchowiczu. Wspaniałą grupę eksponatów stanowi 30 portretów kawalerów Orderu Świętego Stanisława, ktore wykonali słynni artyści, tacy jak Marcello Bacciarelli, Francois-Xavier Fabre, Jozef Grassi, Jozef Franciszek Pitschmann i in.

W środ eksponatów wyróżnia się ustawa sankcjonująca powstanie orderu w 1765 roku wraz ze statutem oraz miecz ceremonialny używany do pasowania na kawalerów orderu, wykonany na uroczystość koronacji w 1764 roku. Warto zwrócić uwagę na spisy kawalerów z XVIII i XIX wieku, dyplomy nadania orderu urzędnikom Wielkiego Księstwa Litewskiego, blisko 30 innych dokumentów i pieczęci, dzieła sztuki użytkowej, ozdobione symboliką orderu.

Unikatowym eksponatem jest sarmacki strój orderowy po Stanisławie Sołtanie, poźniejszym marszałku nadwornym litewskim, wykonany w grodzieńskich manufakturach. Eksponaty wszechstronnie ukazują znaczenie Orderu Świętego Stanisława dla kawalerów orderu – potomków słynnych litewskich rodów: Radziwiłłów, Czartoryskich, Poniatowskich, Sapiehów, Ogińskich, Tyszkiewiczów, Paców, Kossakowskich, Karpiów, Prozorów i in.

Prezentowana w Pałacu Wielkich Książąt Litewskich wystawa poświęcona 250. rocznicy ustanowienia Orderu Świętego Stanisława jest wyjątkowym wydarzeniem w dziejach litewskiego muzealnictwa. Zwiedzający mogą zapoznać się z rożnymi aspektami funkcjonowania nieco zapomnianego Orderu Świętego Stanisława. Forma i treść wystawy pozwala również pokazać szerszy kontekst końcowego etapu Rzeczypospolitej Obojga Narodów, przybliżyć sylwetki wybitnych postaci historycznych. U schyłku XVIII wieku Order Świętego Stanisława był jedną z nici łączących Litwę i Polskę, a wystawa poświęcona temu orderowi przypomina dziś o aktualności poznania wspólnego dziedzictwa historycznego.

Patronat honorowy wystawy
Prezydent Republiki Litewskiej Dalia Grybauskaitė

Organizatorzy
Muzeum Narodowe – Pałac Wielkich Książąt Litewskich, Wilno
(Nacionalinis muziejus Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės valdovų rūmai, Vilnius)
Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki, Kraków, Polska
Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum, Polska

Współorganizatorzy
Biblioteka im. Wroblewskich Litewskiej Akademii Nauk, Wilno
(Lietuvos mokslų akademijos Vrublevskių biblioteka, Vilnius)
Biblioteka Uniwersytetu Wileńskiego, Litwa
(Vilniaus universiteto biblioteka, Lietuva)
Instytut Polski w Wilnie, Litwa
(Lenkijos institutas Vilniuje, Lietuva)
Litewska Biblioteka Narodowa im. Martynasa Mažvydasa, Wilno
(Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka, Vilnius)
Litewskie Muzeum Narodowe, Wilno
(Lietuvos nacionalinis muziejus, Vilnius)
Litewskie Muzeum Sztuki, Wilno
(Lietuvos dailės muziejus, Vilnius)
Litewskie Państwowe Archiwum Historyczne, Wilno
(Lietuvos valstybės istorijos archyvas, Vilnius)
Muzeum Archidiecezji Kowieńskiej, Litwa
(Kauno arkivyskupijos muziejus, Lietuva)
Muzeum „Aušra” w Šiauliai, Litwa
(Šiaulių „Aušros“ muziejus, Lietuva)
Muzeum Dziedzictwa Sakralnego, Wilno, Litwa
(Bažnytinio paveldo muziejus, Vilnius, Lietuva)
Muzeum Historyczne w Trokach, Litwa
(Trakų istorijos muziejus, Lietuva)
Muzeum Wojskowe Witolda Wielkiego, Kowno, Litwa
(Vytauto Didžiojo karo muziejus, Kaunas, Lietuva)
Muzeum Żmudzkie „Alka”, Telšiai, Litwa
(Žemaičių muziejus „Alka“, Telšiai, Lietuva)
Narodowe Muzeum Sztuki im. M.K. Čiurlionisa, Kowno, Litwa
(Nacionalinis M. K. Čiurlionio dailės muziejus, Kaunas, Lietuva)

Eksponaty wypożyczone na wystawę pochodzą ze zbiorów
Biblioteka im. Wróblewskich Litewskiej Akademii Nauk, Wilno
(Lietuvos mokslų akademijos Vrublevskių biblioteka, Vilnius)
Biblioteka Uniwersytetu Wileńskiego, Litwa
(Vilniaus universiteto biblioteka, Lietuva)
Centralna Biblioteka Wojskowa im. Marszałka Jozefa Piłsudskiego w Warszawie, Polska
Fundacja XX. Czartoryskich w Krakowie, Polska
Fundacja Zbiorów im. Ciechanowieckich w Zamku Krolewskim w Warszawie – Muzeum, Polska
Jan Ostrowski, Polska
Litewska Biblioteka Narodowa im. Martynasa Mažvydasa, Wilno
(Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka, Vilnius)
Litewskie Muzeum Narodowe, Wilno
(Lietuvos nacionalinis muziejus, Vilnius)
Litewskie Muzeum Sztuki, Wilno
(Lietuvos dailės muziejus, Vilnius)
Litewskie Państwowe Archiwum Historyczne, Wilno
(Lietuvos valstybės istorijos archyvas, Vilnius)
Muzeum Archidiecezji Kowieńskiej, Litwa
(Kauno arkivyskupijos muziejus, Lietuva)
Muzeum „Aušra” w Šiauliai, Litwa
(Šiaulių „Aušros“ muziejus, Lietuva)
Muzeum Dziedzictwa Sakralnego, Wilno, Litwa
(Bažnytinio paveldo muziejus, Vilnius, Lietuva)
Muzeum Historyczne w Trokach, Litwa
(Trakų istorijos muziejus, Lietuva)
Muzeum Narodowe – Pałac Wielkich Książąt Litewskich, Wilno
(Nacionalis muziejus Lietuvos Didžiosios Kunigaikštytės valdovų rūmai, Vilnius)
Muzeum Narodowe w Krakowie, Polska
Muzeum Narodowe w Poznaniu, Polska
Muzeum Narodowe w Szczecinie, Polska
Muzeum Narodowe w Warszawie, Polska
Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Polska
Muzeum Sztuki Medalierskiej,
Muzeum Miejskie Wrocławia, Polska
Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Polska
Muzeum Wojskowe Witolda Wielkiego, Kowno, Litwa
(Vytauto Didžiojo karo muziejus, Kaunas, Lietuva)
Muzeum Ziemi Średzkiej, Dwór w Koszutach, Polska
Muzeum Żmudzkie „Alka”, Telšiai, Litwa
(Žemaičių muziejus „Alka“, Telšiai, Lietuva)
Narodowe Muzeum Sztuki im. M.K. Čiurlionisa, Kowno, Litwa
(Nacionalinis M. K. Čiurlionio dailės muziejus, Kaunas, Lietuva)
Parafia Rzymskokatolicka p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego w Dąbrowce, Polska
Vilius Kavaliauskas, Litwa
Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum, Polska
Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki, Polska

Autorzy idei i koncepcji wystawy
Dariusz Nowacki
Michał Zawadzki

Koncepcja wileńskiej wystawy i plan ekspozycji
Dalius Avižinis
Vydas Dolinskas
Eimantas Gudas

Kuratorzy wystawy
Eimantas Gudas
Rita Lelekauskaitė

Koordynatorzy wystawy
Dalius Avižinis
Jacek Dutka
Marijus Uzorka

Koordynatorzy wydania
Gintarė Skujutė
Laima Kunickytė

Koordynatorzy programu kulturalnego
Vytautas Gailevičius
Jolanta Karpavičienė
Marijus Uzorka

Koordynatorzy programu edukacyjnego
Nelija Kostinienė
Daiva Tuinylienė

Koordynatorzy informacji
Ramunė Hazir
Birutė Šulinskienė

Przygotowanie konserwatorskie eksponatów i nadzór konserwatorski wystawy
Jurga Blažytė
Rimvydas Derkintis
Dalia Jonynaitė
Linas Lukoševičius
Janina Petrauskienė
Eglė Piščikaitė
Medeina Steponavičiūtė
Dainius Šavelis
Rytė Šimaitė
Algimantas Vaineikis
Eglė Virpilaitienė
Dalia Valujevičienė
Paulius Zovė

Nadzór techniczny
Kęstutis Karla
Eduardas Kauklys

Montaż wystawy
Fiodor Cvetkov
Eugenijus Iliška
Tomas Kubiliūnas
Aurimas Ramelis
Egidijus Stankevičius
Tomas Valatkevičius
Česlavas Voitonis


2016-03-04
Strona główna  |  Zwiedzającym  >  Wystawy  >  PRAEMIANDO INCITAT. Order Świętego Stanisława